Hoạt động M&A tại Việt Nam trong thời gian qua

Trong bối cảnh của khủng hoảng kinh tế toàn cầu và những biến động của kinh tế trong nước, để bắt kịp tốc độc phát triển và sự cạnh tranh từ các đối thủ trong và ngoài nước, các doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu quan tâm hơn và từng bước tham gia vào một hoạt động đang được phát triển mạnh mẽ trên thế giới. Đó là hoạt động M&A.

M&A, được viết tắt từ 2 chữ Tiếng Anh “Merger (sáp nhập) và Acquisition (mua lại)

Là một thuật ngữ chuyên ngành trong lĩnh vực tài chính kinh doanh và quản trị chiến lược. Trên thế giới, sáp nhập được xem là hình thức hai hay nhiều công ty hợp nhất lại thành một và kết quả là hình thành một pháp nhân mới, còn mua lại là việc một công ty mua lại một công ty khác và không tạo ra một pháp nhân mới.

M&A hiện đang diễn ra phổ biến tại các quốc gia trên thế giới. Năm 2013, tổng giá trị M&A toàn cầu đạt 2.215 tỷ đô, trong đó các thương vụ M&A diễn ra nhiều nhất trong lĩnh vực công nghệ thông tin, truyền thông chiếm tới 23%. Đối với khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, giá trị M&A đạt 403,4 tỷ đô tăng 15% so với năm 2012, trong đó Nhật Bản là quốc gia có những thương vụ M&A lớn với tổng giá trị M&A đạt 42,9 tỷ đô (chủ yếu trong các lĩnh vực bất động sản, xây dựng và giao thông vận tải).

Tại Việt Nam, về mặt pháp lý, theo quy định tại Điều 17 Luật Cạnh tranh (2004) thì “Sáp nhập doanh nghiệp là việc một hoặc một số doanh nghiệp chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của mình sang một doanh nghiệp khác, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của doanh nghiệp bị sáp nhập. Mua lại doanh nghiệp là việc một doanh nghiệp mua toàn bộ hoặc một phần tài sản của doanh nghiệp khác đủ để kiểm soát, chi phối toàn bộ hoặc một ngành nghề của doanh nghiệp bị mua lại”.

Hoạt động M&A tại Việt Nam

Dù là hai hoạt động khác nhau về bản chất nhưng M&A chính là sự thay đổi cấu trúc doanh nghiệp theo chiều hướng tạo ra những giá trị lớn hơn, mở rộng các cơ hội kinh doanh mới, nâng cao vị thế kinh doanh và hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Như vậy, đây cũng chính là lý do hai thuật ngữ này thường được sử dụng song song và có mối liên kết với nhau. Ngoài ra, hoạt động M&A tại Việt Nam còn chịu sự điều chỉnh của các Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp, Luật Chứng khoán và các văn bản quy phạm phạm luật khác.

Trước năm 2007, mỗi năm Việt Nam chỉ có không quá 50 thương vụ M&A, với giá trị giao dịch cao nhất khoảng 300 triệu USD. Bắt đầu từ năm 2009, giá trị của các thương vụ M&A đã đạt hơn 1,08 tỷ USD và đến năm 2012 giá trị này đã tăng thành 5,1 tỷ USD. Theo dự kiến của các chuyên gia, tốc độ tăng trưởng của hoạt động này đến năm 2017 có thể đạt 25-30%.

Các doanh nghiệp Việt Nam cũng ngày càng tích cực trong việc mua hoặc nhận sáp nhập

Tỷ lệ này tăng từ 22% năm 2008 lên 45% năm 2012. Các doanh nghiệp Việt Nam có nhiều hoạt động M&A phải kể đến Tập đoàn Masan, Tập đoàn Kinh Đô, Viettel, Vingroup. Trong tương lai, các thương vụ M&A có thể diễn ra trong nhiều lĩnh vực nhưng phải kể đến xu hướng bán lại cổ phần cho các đối tác nước ngoài trong các ngân hàng, diễn ra mạnh mẽ từ năm 2005 đến nay.

Các thương vụ M&A lớn như Ngân hàng Á Châu (ACB) bán 15% cổ phần cho Ngân hàng Standard Chartered, Ngân hàng Techcombank bán 20% cổ phần cho Ngân hàng HSBC,  Ngân hàng An Bình bán 20% cổ phần cho Ngân hàng BNP Paribas, Ngân hàng Đại Á bán 49% cổ phần cho Ngân hàng Tín Nghĩa, Ngân hàng Công thương Việt Nam (Vietinbank) bán 20% cổ phần cho Ngân hàng Tokyo-Mitshubishi UFJ, …Năm 2013, Việt Nam đã chứng kiến nhiều thương vụ M&A có giá trị cao với sự tham gia của nhiều nhà đầu tư nước ngoài trên nhiều ngành, lĩnh vực.

Các thương vụ M&A lớn trong năm 2013

các thương vụ hoạt động m&a lơn trong năm 2013
Các thương vụ hoạt động m&a lơn trong năm 2013

Đặc điểm dễ nhận thấy của các hoạt động M&A ở Việt Nam là đa số các vụ M&A đáng kể đều có yếu tố nước ngoài, chiếm 66%. Sự hiện diện của các doanh nghiệp nước ngoài trong các thương vụ M&A của Việt Nam đã thể hiện rõ mức thu hút của thị trường Việt Nam và nhu cầu thâm nhập thị trường của các nhà đầu tư nước ngoài vào thị trường Việt Nam không phải qua hình thức đầu từ trực tiếp (FDI) mà qua việc liên kết với các đối tác quốc gia.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp nước ngoài thường có ưu thế hơn về kinh nghiệm, trình độ quản lý trong việc tiến hành các hoạt động M&A và cả tiềm lực tài chính để thực hiện các thương vụ có giá trị lên tới hàng chục triệu USD mà các doanh nghiệp Việt chưa đủ khả năng thực hiện. Đồng thời, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và thực thi các cam kết của Tổ chức Thương mại Quốc tế (WTO), hoạt động M&A là biện pháp tối ưu để doanh nghiệp nước ngoài tiếp cận thị trường trong nước hiệu quả mà không mất chi phí thành lập, xây dựng thương hiệu hay thị phần ban đầu vì có thể khai thác và tận dụng nguồn lực có sẵn từ các đối tác trong nước.

các hoạt động m&a tại việt nam
Các hoạt động m&a tại việt nam

Trong số các nhà đầu tư nước ngoài, đối tác Nhật Bản; chiếm ưu thế trong các hoạt động M&A tại Việt Nam, tiếp theo là Mỹ và Singapore.

Nền kinh tế Nhật Bản được xây dựng trên mô hình phát triển hình tháp; mở rộng với chân hình tháp là các doanh nghiệp nhỏ và vừa; với năng lực sản xuất nội địa cao, các tầng trên; sẽ là các doanh nghiệp trung bình và trên cùng là các doanh nghiệp cỡ lớn. Để có thể phát triển bền vững, các tập đoàn kinh tế, các doanh nghiệp lớn; (như Mitshubishi, Toyota, Nissan …) ở tầng tháp trên cùng đều đã phải trải qua một quá trình; tái cơ cấu doanh nghiệp thông qua các hoạt động M&A trong và ngoài nước.

Doanh nghiệp Nhật Bản thường thâm nhập thị trường Việt Nam; bằng các hoạt động M&A thay vì đầu tư vốn trực tiếp trên nhiều lĩnh vực; như hàng thực phẩm, tiêu dùng (Quỹ DIAIF mua 25% cổ phần của Nutifood; Unicharm mua 95% cổ phần của Diana); chứng khoán (SBI Securities mua lại 20% cổ phần của Công ty chứng khoán FPT; Nikko Cordial mua lại 15% cổ phần của Công ty chứng khoán Dầu khí); ngân hàng (Ngân hàng Mizuho mua lại 15% cổ phần của Ngân hàng VCB); viễn thông di động (Công ty NTT DoCoMo mua lại 25% cổ phần; của Công ty truyền thông VMG), bảo hiểm (Sumitomo mua cổ phần của Tập đoàn Bảo Việt) …

Như vậy, có thể thấy việc đầu tư vào các hoạt động M&A ở Việt Nam; đã mang lại cho các doanh nghiệp Nhật Bản nhiều lợi ích.

Bên cạnh lợi thế nguồn vốn dồi dào, các doanh nghiệp Nhật Bản; đã tận dụng được những biến đổi của thị trường Việt Nam để thực hiện đầu tư có lời; mua cổ phần với giá hợp lý trong những thời điểm thị trường sụt giá; qua đó từng bước tìm hiểu kỹ hơn về thị trường trước khi đầu tư lớn hơn.

Ngược lại, về phía mình các doanh nghiệp Việt Nam có thể tận dụng; được kinh nghiệm, công nghệ và khả năng quản lý, phát triển kinh doanh của các doanh nghiệp Nhật Bản. Doanh nghiệp lớn có cơ hội gia tăng giá trị doanh nghiệp; xây dựng chiến lược lâu dài để phát triển bền vững. Các doanh nghiệp nhỏ tận dụng nguồn vốn đầu tư để tăng vốn; nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ, tận dụng hệ thống khách hàng; mở rộng mạng lưới sản xuất kinh doanh. Doanh nghiệp đang thua lỗ có thể cải tổ lại doanh nghiệp; giảm số lượng hàng tồn kho, phục hồi, sản xuất trở lại và tránh nguy cơ phá sản.

Các doanh nghiệp Việt Nam tùy theo phạm vi, quy mô và tính chất của ngành, nghề kinh doanh cần phát huy được những lợi thế này của hoạt động M&A.

Tuy nhiên, để các hoạt động M&A do doanh nghiệp Việt Nam; thực hiện có tỷ lệ thành công cao và nâng cao giá trị gia tăng; cho các thương vụ M&A này; các doanh nghiệp Việt Nam cần tự trang bị cho mình kiến thức; về hoạt động M&A (các thủ tục, nguyên tắc, phương pháp định giá, quyền và nghĩa vụ; của các bên tham gia, giải quyết tranh chấp phát sinh, …), cần bổ sung; và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng việc thực hiện các thương vụ M&A.

Bởi yếu tố cốt lõi của các thương vụ M&A là việc định giá doanh nghiệp

Đa phần các thương vụ M&A không thành công đến từ việc người bán trả giá quá cao; so với giá trị thực tế của doanh nghiệp, vượt mức chi trả của người mua; hoặc sau khi đã mua; thì lại lúng túng trong việc quản lý một hệ thống cơ cấu tổ chức mới. Ngoài các yếu tố tự thân doanh nghiệp thì hệ thống pháp luật; điều chỉnh hoạt động M&A cần thống nhất và cụ thể hơn trong các văn bản quy phạm pháp luật.

Việc lựa chọn được hình thức M&A phù hợp với nhu cầu, mục đích và môi trường kinh doanh; của doanh nghiệp, kết hợp với một đội ngũ chuyên gia tốt, chuyên nghiệp cùng với sự hỗ trợ; và bảo vệ của một hệ thống pháp luật hiệu quả sẽ giúp các hoạt động M&A; của doanh nghiệp Việt Nam thành công hơn nhưng vẫn tránh được những rủi ro; có thể có của hoạt động này như xung đột giữa các cổ đông lớn, ảnh hưởng đến quyền lợi; của các cổ đông nhỏ hay các tác động của việc thay đổi nguồn nhân lực, văn hóa doanh nghiệp.

hoạt động m&t tại việt nam

Đánh giá chất lượng bài viết, bạn nhé!

chọn đánh giá của bạn

Đánh giá chất lượng bài viết, bạn nhé!

5.0

Hãy để lại câu hỏi của bạn bên dưới, chúng tôi sẽ trả lời TRONG 15 PHÚT

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Scroll to Top